Jak literatura pozytywizmu przedstawia niedolę chłopa i nędzę
wsi polskiej XIX w.? Maria Konopnicka była piewczynią nędzy
ludu i niedoli chłopa. Jej "obrazki" przedstawiały sylwetki nędznych,
głodnych, wyrzuconych ze swoich chat ludzi, umierające z chorób i
niedostatków dzieci ("Wolny najmita", "Jav nie doczekał").
Nowele prozaików pozytywizmu często podejmują
temat nędzy ludu. "Szkice węglem" H. Sienkiewicza - ciemnota chłopa, jego
paniczny strach przed urzędem, analfabetyzm doprowadzają do tragedii, do
uzależnienia ich od ludzi pokroju Zołzikiewicza. "Janko Muzykant" - także
Sienkiewicza, przedstawia niedolę biednego, choć utalentowanego
chłopskiego dziecka, ten sam motyw pojawia się w noweli B. Prusa pt.
"Antek". Powieścią ukazującą chłopa, jego los,
a nawet jego walkę z zaborcą jest "Placówka" B. Prusa - uporczywe,
wytrwałe działania ślimaka, by utrzymać się na swojej ziemi. Eliza
Orzeszkowa podejmuje temat wsi w utworach "Dziurdziowie" i "Cham". Niedola
chłopa, niesprawiedliwość społeczna, los chłopskiego dziecka stały się
tematami utworów pisarzy, którzy walczyli o poprawę bytu warstw
najniższych. Docierali oni do ludzkich serc i sumień, lecz także oskarżali
warstwy wyższe, bardziej oświecone, nawoływały do działań, które choć
trochę mogłyby zaradzić złu.
